Finanse – poradniki

W warunkach niebywale dynamicznych przemian niedoskonała staje się prawda i nieprawdziwa pewność. Coraz częściej okazuje się, że powszechnie znane teorie i prawdy naukowe zawodzą, gdyż zbudowane są na pewnych założeniach trwałych i prawidłowościach, a w warunkach gwałtownych przemian stają się mniej przydatne. Takie przekonanie prowadzi do marginalizowania dyskusji metodologicznych i konkurencyjnych podejść oraz zawęża przedmiot ekonomicznych analiz. Stąd tendencja do analizy procesów alokacji zasobów w danym otoczeniu instytucjonalnym, którego jedną z zasadniczych części jest system podatkowy. Ronald Coase stwierdził, że ekonomiczna teoria wyboru przyczyniła się do wyeliminowania z zakresu badań ekonomistów tego, co jest rzeczywistą treścią gospodarowania. Napisał „mamy konsumentów bez ludzi, firmy bez organizacji, a nawet wymianę bez rynków”. Na tym tle można stwierdzić zasadniczy błąd w definiowaniu istoty kapitału i podatków w finansach przedsiębiorstw, który polega na niedostrzeganiu podmiotowości firmy, jej organizacji, a przede wszystkim badaniu teorii w oderwaniu od rzeczywistych zjawisk mających miejsce w przedsiębiorstwie, czyli głównie systemu podatkowego.

Kapitał nie jest tylko zasobem, a podatek „tylko” ciężarem na rzecz państwa. Jeśli cechą współczesnych czasów jest narastająca niepewność i zmienność, to w takich warunkach nie pozostaje nic innego, jak uznać za błędne obowiązujące dotychczas definicje kapitału i podatków w nauce finansów przedsiębiorstw, co uznaje się za stan naturalny, bo paradoksalnie, rosną wówczas szanse na minimalizowanie błędów. Na tym tle należy wskazać na pewien paradoks. Jeżeli kapitał definiowany jest jako zasób, stała część finansów przedsiębiorstwa gwarantująca jego byt, trwanie i rozwój to podatki będą powodować ryzyko i niepewność w życiu przedsiębiorstw, co wynika z dużej zmienności i niepewności norm prawa podatkowego. Ponadto będąc kategorią wpływającą na wartość kapitału, wywołują zaburzenia w stałości kapitału, a tym samym w pewności bytu firmy. Dlatego prowadząc rozważania na temat istoty kapitału i podatków w przedsiębiorstwie, nie należy tych kategorii traktować oddzielnie. Celem opracowania jest wskazanie na istotę kapitału i podatków w nauce finansów przedsiębiorstw, ich zdefiniowanie, ukazanie systemu powiązań tych kategorii finansowych, a przede wszystkim odniesienie teorii finansów przedsiębiorstw do rzeczywistych warunków funkcjonowania podmiotów gospodarczych w Polsce kształtowanych przez system podatkowy.

W pracy wyrażono pogląd, że kapitał w sensie finansowym jest następstwem przepływu środków finansowych do przedsiębiorstwa od właścicieli i wierzycieli, ucieleśnia się i przyjmuje wartość w aktywach przedsiębiorstwach, pracuje w nich i w wyniku tego zwiększa swą wartość w postaci wypracowanej nadwyżki finansowej. Nie ma przedsiębiorstwa bez kapitału niezależnie od tego skąd kapitał pochodzi i do kogo należy. Podatek zdefiniowano jako ciężar i płatność pieniężną, która bezpośrednio wpływa na wielkość środków będących w dyspozycji przedsiębiorstwa, środków alokowanych w aktywach, potencjał finansowy i jest strumieniem pieniężnym. Do zapłaty tego świadczenia zobowiązane jest przedsiębiorstwo. Podatki są nieodłączną częścią bytu przedsiębiorstw, a z uwagi na ich obowiązkowy i sankcyjny charakter mogą stanowić o ich życiu i śmierci. Tak więc bez kapitału nie będzie przedsiębiorstwa, a bez podatków teoria kapitału staje się utopijna. W przedsiębiorstwie są dwie rzeczy pewne – kapitał i podatki.

Praca ma charakter teoretyczno-systemowy i jest szkicem teorii finansów przedsiębiorstw z uwzględnieniem zagadnieniami prawno-podatkowych.

Praca składa się z ośmiu rozdziałów.

W pierwszym rozdziale poczynione zostały uwagi teoretyczno-metodologiczne dotyczące systematyki pojęć finansów przedsiębiorstw. Zaprezentowano definicje finansów i finansów przedsiębiorstw, które pozwoliły, na tle istoty zjawisk i kategorii finansowych, na uwypuklenie wnętrza ich pojęć w duchu nauki finansów przedsiębiorstw.

Drugi rozdział poświęcony został definiowaniu kapitału i podatków w istocie nauki finansów przedsiębiorstw. Na tle powszechnie występujących w literaturze przedmiotu i prawie definicji kapitału i podatków uchwycono w nich aspekt przepływu środków pieniężnych jako cechy właściwej zjawiskom finansowym.

W rozdziale trzecim przedstawiono osiągnięcia teorii nauki, uzasadniając prawdziwość zdefiniowanych kategorii kapitału i podatków. Ukazane w tym rozdziale poglądy pozwoliły na stwierdzenie, że teorie naukowe nie przestają być zbiorami zdań, że obowiązuje w nich definicja prawdy, iż teorie reprezentują świat obiektywny charakteryzujący się pewną właściwością, tzn. podlegający regulacjom prawnym i charakteryzują się adekwatnością do rzeczywistości.

W rozdziale czwartym zawarto zagadnienia dotyczące definiowania struktury kapitału i czynników ją kształtujących, wśród których podkreślono znaczenie podatków. Ukazano także elementy prawa finansowego właściwe zagadnieniom kształtowania struktury finansowania przedsiębiorstw oraz podatkowego systemu amortyzacji.

Treść rozdziału piątego została podporządkowana zasadniczej teorii finansów przedsiębiorstw, tj. teorii F. Mogidlianiego i M. Millera, która stanowi fundament współczesnych finansów przedsiębiorstw oraz uwypukla znaczenie podatków w polityce finansowej podmiotu gospodarczego. Teorię tę odniesiono do zagadnienia granicy zdolności podatkowej.

W rozdziale szóstym analizie poddano zagadnienie erozji kapitału, które jest nierozerwalnie związane z kwestią wpływu amortyzacji, podatku dochodowego i inflacji na wartość zysku i nadwyżki finansowej przedsiębiorstwa, rozumianej jako suma zysku netto i amortyzacji. W rozdziale tym podkreślono znaczenie kapitału amortyzacyjnego dla finansów przedsiębiorstwa. Ukazano także idee modelu D.W. Jorgensona oraz efektywnego opodatkowania A.J. Auerbacha.

Rozdział siódmy pracy jest pogłębionym studium analizy kosztu kapitału i obowiązujących norm prawa podatkowego. Wskazano, że w badaniu kosztu kapitału system podatkowy, jego normy i interpretacje w sposób zasadniczy oddziałują na wielkość tego kosztu i ryzyko przedsiębiorstwa. W rozdziale tym dokonano analizy obowiązujących norm prawa podatkowego z uwzględnieniem ich interpretacji oraz zmienności.

Rozdział ósmy to szkic istoty kapitału pracującego i jego znaczenia dla płynności przedsiębiorstwa. Na tle treści rozdziału siódmego pracy podkreślono znaczenie opodatkowania dla kształtowania wartości kapitału stałego, którego cząstką jest kapitał pracujący.

Prace zamykają wnioski końcowe, w których na bazie przeprowadzonych badań teoretyczno-systemowych podkreślono definicje kapitału i podatków w istocie nauki finansów przedsiębiorstw oraz prawdziwość twierdzenia, że nauka musi odzwierciedlać rzeczywistość pracy przedsiębiorstw, co jest szczególnie istotne dla kategorii kapitału i podatków. Prawdziwość ta to badanie teorii kapitału w połączeniu z uregulowaniami prawa podatkowego.

W tytule pracy określono, że jej treść to szkic teorii kapitału i podatków w istocie nauki finansów przedsiębiorstw. Ma to swoje uzasadnienie, gdyż teoria kapitału i teoria podatków są bardzo obszerne. Zamierzeniem Autorki nie była dogłębna analiza problemu opodatkowania kapitału w przedsiębiorstwie, ale szkic problemu, którego celem było zasygnalizowanie zagrożeń ze strony systemu podatkowego, którego duża zmienność, zmiana norm prawnych jak i niejednolita interpretacja powodują ryzyko dla finansów firmy.