Finanse – poradniki

Celem przyjętym przez autorów jest przedstawienie podstawowej wiedzy z zakresu rynków finansowych. Dynamiczny rozwój tych rynków w naszym kraju i na świecie, w tym pojawianie się i rozwój nowych instrumentów finansowych, powoduje, że zainteresowanie dokonywaniem różnego rodzaju operacji finansowych na tych rynkach systematycznie rośnie. Książka jest skierowana głównie do studentów studiów ekonomicznych, ale może być także niewątpliwie użyteczna dla osób, które na co dzień funkcjonują w wybranym obszarze rynków finansowych i chcą poznać specyfikę tej dziedziny wiedzy, a przez to lepiej zrozumieć istotę funkcjonowania współczesnych rynków finansowych ze szczególnym uwzględnieniem specyfiki rozwoju polskiego systemu finansowego.

Niniejszy podręcznik przeznaczony jest przede wszystkim dla studentów, którzy w ramach przedmiotu rynki finansowe oraz finanse i bankowość poznają podstawowe kwestie szeroko rozumianej problematyki funkcjonowania rynków finansowych i ich poszczególnych składowych, w tym dotyczących podstawowych instytucji i instrumentów rynków finansowych. Poza tym zawarte w niniejszej książce terminy i zagadnienia są podstawą do studiowania i rozszerzania wiedzy z takich przedmiotów, jak np.: finanse, bankowość, makroekonomia, mikroekonomia, zarządzanie finansami przedsiębiorstwa, polityka ekonomiczna, operacje giełdowe, inwestycje kapitałowe.

Niniejsza publikacja stanowi rezultat wieloletnich zainteresowań autorów problematyką funkcjonowania rynków finansowych, obserwacji ich rozwoju i procesów na nich zachodzących.

Ze względu na obszerność problematyki ideą książki jest przedstawienie wiedzy dotyczącej rynków finansowych w zakresie podstawowym. Z drugiej strony w niniejszym podręczniku autorzy scharakteryzowali działające w Polsce rynki finansowe z uwzględnieniem bieżących istotnych zagadnień, w tym procesu integracji polskiego systemu finansowego z jednolitym rynkiem finansowym UE, wzrostu implementacji nowoczesnych rozwiązań technologii informatycznej i telekomunikacyjnej w procesy i operacje realizowane w instytucjach finansowych, związku globalizacji ekonomicznej z procesem odtwarzania nowoczesnego sytemu finansowego w Polsce oraz wpływu obecnego globalnego kryzysu gospodarczego na rozwój rynku kapitałowego w Polsce. Poza tym w podręczniku podjęto próbę odpowiedzi na pytanie odnośnie wskazania rodzaju modelu systemu finansowego, który rozwija się w Polsce oraz zasadności podejmowania przez instytucje centralne i nadzorcze względem tego systemu określonych rozwiązań w procesie odtwarzania w Polsce rynków finansowych w realiach rynkowych i w epoce globalizacji. W związku z faktem wstąpienia Polski w struktury Unii Europejskiej w niniejszej publikacji uwzględniona została również kwestia integrującego się europejskiego systemu finansowego, w tym instytucji tego systemu, jego segmentów, ewolucji procesu integracji i znaczenia w kontekście globalizacji rynków finansowych działających w poszczególnych krajach Unii Europejskiej. Są to zagadnienia, które z jednej strony w największym stopniu determinują obecny rozwój systemu finansowego w Polsce jak również ewolucję współczesnych międzynarodowych rynków finansowych. Szczególnie istotną bieżącą kwestią poruszoną w niniejszym opracowaniu jest określenie genezy obecnego globalnego kryzysu gospodarczego, którego źródła są identyfikowane w nie do końca sprawnie działających procesach określonych segmentów rynków finansowych działających w gospodarkach krajów wysoko rozwiniętych.   Autorzy starali się, aby układ pracy ułatwiał zapoznawanie się z prezentowanymi w niej zagadnieniami. W związku z tym rozdział umieszczony na początku przedstawia problematykę istoty i funkcji systemu finansowego w gospodarkach współczesnych krajów rozwiniętych. W kolejnych czterech rozdziałach następuje „przejście od ogółu do szczegółu”, tj. przedstawienie istoty i funkcji, instytucji i instrumentów finansowych funkcjonujących w obszarze poszczególnych segmentów rynków finansowych, ze szczególnym uwzględnieniem tych, które działają również w Polsce. Kolejne rozdziały to próba umiejscowienia polskiego systemu finansowego w tle procesów dokonujących się w skali globalnej oraz przedstawienia istoty dokonującej się obecnie globalizacji z uwzględnieniem ewolucji systemów finansowych. Szczególnie analityczny charakter wykazują ostatnie trzy rozdziały niniejszego opracowania, w których dokonane rozważania przedstawiają wpływ globalizacji ekonomicznej, obecnego kryzysu gospodarczego i rozwoju technik teleinformatycznych na rozwój współczesnych rynków finansowych.

Na końcu niniejszej publikacji załączony jest leksykon podstawowych terminów z obszaru rynków finansowych wykorzystywanych przez autorów w niniejszym opracowaniu. Na końcu każdego rozdziału zamieszczone zostały pytania, jako pomoc dla studenta przy sprawdzeniu swojej wiedzy, szczególnie przed egzaminem z przedmiotu rynki finansowe. Ponadto zamieszczone w tekście publikacji rysunki, schematy oraz wykresy także mają pomóc czytelnikowi w zrozumieniu omawianej problematyki.

Zastosowany w niniejszym opracowaniu układ prezentowanej problematyki uwzględnia różnego rodzaju powiązania opisywanych w poszczególnych rozdziałach zagadnień dotyczących rynków finansowych. Z drugiej strony, przedstawienie w poszczególnych rozdziałach podstawowych kwestii problematyki rynków finansowych oraz wybranych zagadnień, opisanych w ujęciu bardziej szczegółowym, wymagało zastosowania podziału treści w niniejszym opracowaniu uwzględniającego swego rodzaju „przejścia od ogółu do szczegółu” i odwrotnie.  W związku z tym autorzy zastosowali taki podział i układ omawianych zagadnień, który w przystępny sposób prezentuje studentowi zarówno poszczególne podstawowe elementy współczesnych rynków finansowych, jak i czynniki, które warunkują proces rozwoju tego rynku w Polsce, jego dostosowanie do standardów unijnych oraz uwarunkowania zmian zachodzących na tych rynkach w skali internacjonalnej. Poniżej przedstawiono zarys omawianej problematyki w poszczególnych rozdziałach.

W rozdziale pierwszym omówiono podstawowe cechy i funkcje rynków finansowych w kontekście efektywnego rozwoju gospodarki. W ogólnym ujęciu wyjaśniono istotę funkcjonowania i organizacji rynków finansowych ze szczególnym uwzględnieniem wskazania na rolę sektora finansowego we współczesnych gospodarkach. W rozdziale tym scharakteryzowano również centralny organ organizacyjno-nadzorczy w systemach finansowych, pełniący nadrzędną rolę również dla funkcjonowania rynków finansowych, tj. bank centralny. Rolę bankowości centralnej w kontekście efektywnego rozwoju rynków finansowych omówiono na przykładzie Narodowego Banku Polskiego, czyli funkcjonującego obecnie w Polsce banku centralnego. Omówiono główne funkcje, obszary działalności i bieżące cele realizacyjne NBP jako nadrzędnego podmiotu regulacyjnego w zakresie polityki pieniężnej, określania stóp procentowych i kosztu pieniądza, akcji kredytowej banków komercyjnych oraz pośrednio wpływającego również na sprzedaż i funkcjonowanie innych instrumentów finansowych oraz na działanie rynków finansowych.

W rozdziałach od drugiego do piątego scharakteryzowano odpowiednio poszczególne podstawowe segmenty rynków finansowych, tj. rynek pieniądza, rynek kapitału, rynek walutowy i rynek instrumentów pochodnych. Każdy z segmentów omówiono z uwzględnieniem przedstawienia jego miejsca, roli i znaczenia w systemie finansowym. Charakterystyki dotyczą także wskazania na podstawowe funkcje każdego z opisywanych rynków i przedstawienia instrumentów finansowych typowych w swym funkcjonowaniu dla danego segmentu rynków finansowych. Opisano także poszczególne organizacyjne i instytucjonalne składowe każdego z opisanych w niniejszym opracowaniu segmentów rynków finansowych, w tym instytucje centralne, nadzorcze, koordynujące lub wspierające rozwój określonego rynku.

W rozdziale szóstym przedstawiono organizację, funkcje i podstawowe segmenty europejskiego systemu finansowego, wyznaczającego standardy obecnie również dla systemu bankowego funkcjonującego w Polsce. W rozdziale tym omówiono główne procesy, jakim podlegał ewoluujący na przestrzeni ostatnich kilkuset i kilkudziesięciu lat system finansowy w obszarze Eurolandu. Scharakteryzowano w tym najistotniejsze instytucje finansowe działające w wymiarze internacjonalnym, tj. Bank Światowy, Międzynarodowy Fundusz Walutowy i Europejski Bank Centralny. Poza tym opisano proces dochodzenia Eurolandu do unii Gospodarczej i walutowej oraz wskazano na korzyści i koszty przystąpienia Polski do strefy euro.

W rozdziale siódmym scharakteryzowano proces konsolidacji instytucji finansowych, realizowanej głównie poprzez fuzje oraz przejęcia. Proces ten przedstawiono ze szczególnym uwzględnieniem kwestii nasilenia procesów konsolidacji banków, również banków działających w Polsce. Nasilenie tego procesu nastąpiło w drugiej połowie lat 90. ubiegłego wieku w polskim systemie bankowym. W związku z tym, analizując rozwój odtworzonego w Polsce, w realiach gospodarki rynkowej, systemu bankowego, należy uwzględnić również proces konsolidacji banków, wynikiem czego tworzone są większe, niekiedy internacjonalnie działające instytucje finansowe. Wobec powyższego w rozdziale siódmym proces konsolidacji przedstawiony został jako jeden z istotnych czynników, który zdeterminował podniesienie konkurencyjności banków funkcjonujących w Polsce. Poza tym w wymiarze makroekonomiczym dokonujące się procesy konsolidacji znacząco przyczyniły się do stabilizowania systemu bankowego. Fuzje, przejęcia i inne formy konsolidacji kapitału w polskim sektorze bankowym nabierają szczególnego znaczenia, gdy silny kapitałowo podmiot łączy się ze znacznie słabszą jednostką charakteryzującą się znacznie niższym poziomem rentowności.

Rozdział ósmy obejmuje procesy obecnie dokonującej się globalizacji ze szczególnym uwzględnieniem globalizacji rynków finansowych, w tym w obszarze bankowości. W rozdziale tym wskazano, że w związku z dokonującymi się przemianami systemowymi w Polsce po roku 1989 tempo procesów globalizacyjnych w znacznym stopniu uwarunkowane jest liberalizacją w zakresie przepływów kapitałowych. Jednym z przejawów tak interpretowanej globalizacji jest przejęcie przez zagraniczne instytucje finansowe ponad 80 proc. kapitałów systemu bankowego funkcjonującego w Polsce. Proces ten polegał na przejęciu know-how od bankowości zagranicznej, głównie poprzez inwestycje bezpośrednie dokonywane w polskie instytucje finansowe. Poza tym w rozdziale ósmym wykazano, że dokonujące się od połowy ubiegłego wieku przemiany społeczno-gospodarcze, polityczne i biznesowe, przebiegające w wymiarze globalnym przyczyniły się do znacznej modyfikacji współczesnych dominujących modeli systemów finansowych i determinują obecnie dokonujące się przemiany w bankowości, w tym wzrostu zastosowania technologii informatycznej w operacjach realizowanych w banku, modyfikację kanałów dystrybucji produktów i usług, doskonalenie oferty również w zakresie dostarczania klientowi aktualizowanej na bieżąco informacji oraz możliwości coraz szybszej realizacji operacji finansowych w formie bankowości elektronicznej.

W rozdziale dziewiątym omówiono wpływ obecnego globalnego kryzysu gospodarczego na rozwój rynku kapitałowego w Polsce. W pierwszym podrozdziale wskazano na wpływ procesów globalizacyjnych na rozwój odtwarzanych w Polsce rynków finansowych w warunkach nowych rynkowych realiów gospodarczych. Omówiono istotę i efekty procesu, w którym Polska stała się składową globalnej gospodarki. Wskazano na transgraniczne makroekonomiczne powiązania polskiej gospodarki i rozwijających się w Polsce rynków finansowych z analogicznymi strukturami globalnych rynków, w tym z rynkiem kapitałowym działającym w USA. W rozdziale tym dokonano analizy specyfiki obecnego globalnego kryzysu gospodarczego, wskazując na jego źródła w określonych segmentach rynków finansowych. Dokonując analizy rozwoju obecnego kryzysu gospodarczego, zwrócono szczególną uwagę na znacznie lepszy stan polskiej gospodarki względem innych krajów wysoko rozwiniętych, w których kryzys ten wywołał znacznie dotkliwsze negatywne skutki. Wskazano na silnie rozwijający się w ostatnich latach w Polsce segment rynków finansowych, tj. rynek funduszy inwestycyjnych, w tym również na czynniki modelujące rozwój tego rynku, m.in. wejście Polski w struktury Unii Europejskiej oraz obecny kryzys gospodarczy.  W ostatnim podrozdziale dokonano analizy wpływu globalnego kryzysu rynków finansowych na koniunkturę polskiej gospodarki.

Ostatni rozdział niniejszego opracowania, rozdział dziesiąty, przedstawia wpływ rozwoju techniki informatycznej i telekomunikacyjnej na dokonujące się pod wpływem tej techniki modyfikacje funkcjonowania rynków finansowych, a szczególnie ich niektórych segmentów, w tym oferowanych klientom instrumentów finansowych oraz gromadzenia, transferu i bezpieczeństwa informacji dotyczących zawieranych transakcji. Wskazano na pozytywne skutki implementacji nowoczesnych rozwiązań informatycznych w systemy wspomagające funkcjonowanie instytucji finansowych oraz na ułatwienia w dostępie do produktów i usług finansowych oferowanych klientom. Omówiono także potencjalne zagrożenia związane z powszechną informatyzacją operacji finansowych i rosnącego wykorzystania internetu, czyli najnowszego medium komunikacyjnego wykorzystywanego przez instytucje finansowe. Dokonano analizy wpływu nowych technik teleinformatycznych na rozwój rynków finansowych.