Finanse – poradniki

Mikrokredyty są relatywnie nowym i wciąż rozwijającym się instrumentem finansowym, wykazującym bardzo duże zróżnicowanie geograficzne. Uważane są za innowacyjne narzędzie społeczno-gospodarcze, wypełniające dotychczasową lukę na rynku finansowym. Wraz z mikroubezpieczeniami, systemami oszczędnościowymi i systemami transferu pieniędzy, mikrokredyty składają się na pojęcie mikrofinansów, czyli usług finansowych przeznaczonych dla uboższych grup społecznych i opiewających na stosunkowo niskie kwoty. Mikrofinanse przeżywają prawdziwy rozkwit na całym świecie. Wywodzą się z krajów azjatyckich, jednakże od kilku lat także w Europie i w Stanach Zjednoczonych systematycznie rośnie liczba udzielanych mikrokredytów oraz osób zainteresowanych tą formą finansowania.

Idea mikrofinansów była dotychczas utożsamiana przede wszystkim z krajami o niskim poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego. Sama koncepcja mikrokredytów zrodziła się w Azji w latach 70. XX w., szerzej rozpropagowała ją jednak dopiero Nagroda Nobla w 2006 roku dla Mohammeda Yunusa, twórcy Grameen Bank w Bangladeszu. Stąd systemy mikrokredytów zaczęły funkcjonować coraz częściej w krajach azjatyckich (przede wszystkim w Indiach, Indonezji i Bangladeszu), ale i w Ameryce Południowej (Boliwia, Peru) oraz w Afryce (głównie Afryce Subsaharyjskiej). Mikrokredyty w tych krajach traktowane są jako najlepszy, bo najskuteczniejszy sposób walki z biedą.

Należy zwrócić uwagę, że mikrofinanse, a zwłaszcza mikrokredyty, rozwijają się w ostatnich latach również w krajach wysoko rozwiniętych, z przeznaczeniem dla węższej grupy społeczeństwa – osób najuboższych, dyskryminowanych społecznie, niemających dostępu do rynku finansowego. W Europie pionierem mikrofinansów jest Francja. Ich historia sięga lat 80. XX wieku, kiedy to we Francji zaczęto obserwować stały przyrost bezrobocia, a za sposób przeciwdziałania uznano oferowanie osobom bez pracy niewielkich pożyczek służących pobudzaniu inicjatyw gospodarczych. Jednakże to w Europie Środkowo-Wschodniej, w rezultacie przemian politycznych i gospodarczych, zdecydowano się intensywniej  podejmować inicjatywy mikrofinansowe niż w większości krajów Europy Zachodniej. Unia Europejska zainteresowała się szerzej problemem mikrofinansów dopiero na początku XXI wieku.

Mikrokredyty w praktyce europejskiej oznaczają najczęściej kredyty w wysokości do 25 tysięcy euro. Pełnią one ważną rolę społeczną i gospodarczą. Z jednej strony sprzyjają integracji społecznej i ekonomicznej osób zagrożonych ubóstwem, osób wykluczonych ze społeczeństwa czy bezrobotnych. Z drugiej przyczyniają się do tworzenia miejsc pracy, służą pobudzaniu rozwoju gospodarczego i przedsiębiorczości, m.in. poprzez stworzenie warunków dla funkcjonowania mikroprzedsiębiorstw.

Udzielaniem mikrokredytów zajmują się organizacje różnego typu. Są to banki, organizacje pozarządowe, instytucje rządowe, fundacje, stowarzyszenia i kasy oszczędnościowe. W dużym stopniu działalność związana z mikrofinansami miała dotychczas charakter non profit. Założenie mikrokredytów jest proste – ich celem jest dostarczenie pieniędzy osobom niemającym dostępu do środków finansowych, z przeznaczeniem na rozpoczęcie lub rozwinięcie własnej działalności gospodarczej.

Celem opracowania jest przedstawienie roli społeczno-gospodarczej, jaką pełnią współcześnie mikrokredyty oraz ocena doświadczeń europejskich w tworzeniu systemów mikrofinansów. Opracowanie ma za zadanie ukazać specyfikę mikrokredytu jako instrumentu finansowego, wyodrębnić jego cechy charakterystyczne w porównaniu z tradycyjnym kredytem, ukazać sposób jego udzielania, warunki spłaty i profil instytucji go dystrybujących. Celem jest również ukazanie cech właściwych mikrokredytom w Europie (w porównaniu z krajami ubogimi, w których to systemy mikrofinansowe wprowadzane były wcześniej), a także dokonanie bardziej szczegółowej ich analizy pozwalającej wyodrębnić różnice między mikrokredytami w Europie Zachodniej i Środkowo-Wschodniej.

Książka składa się z trzech rozdziałów. W rozdziale pierwszym poruszono zagadnienia teoretyczne związane z mikrofinansami i mikrokredytami, a także charakteryzowano instytucje z nimi związane oraz ich ewolucję w Europie i na świecie. Rozdział drugi przedstawia mikrokredyty jako narzędzie społeczno-gospodarcze w Europie, a zwłaszcza ich rolę w generowaniu nowych miejsc pracy i przeciwdziałaniu wykluczeniu społecznemu i finansowemu. Ostatni rozdział książki poświęcony jest konkretnym rozwiązaniom związanym z mikrokredytami  w wybranych krajach europejskich: w Polsce, Francji, Hiszpanii, Niemczech i krajach skandynawskich. Uwagę zwrócono szczególnie na sposób wspierania finansowego osób bezrobotnych podejmujących samodzielną działalność gospodarczą w Niemczech. Dobór krajów nastąpił ze względu na różnorodność podejmowanych w tych krajach inicjatyw i zróżnicowanie problemów mających ulec zmniejszeniu dzięki rozpowszechnianiu mikrokredytów.

Aktualność tematyki mikrofinansowania na świecie potwierdzają Milenijne Cele Rozwoju, stworzone przez Organizację Narodów Zjednoczonych, wśród których pierwsze miejsce zajmuje zmniejszenie do 2015 roku o połowę skrajnego ubóstwa, tj. poprawa warunków osób o dochodach niższych niż 1 dolar dziennie (w porównaniu z 1990 rokiem). Również Europa promuje mikrokredyty. W Unii Europejskiej zorganizowany został Europejski Tydzień Mikrofinansów (w listopadzie 2009 pod hasłem: „Mikrofinansowanie w nowej erze finansów”). Rada Unii Europejskiej i Parlament ogłosiły rok 2010 Europejskim Rokiem Walki z Biedą i Wykluczeniem Społecznym.