Finanse – poradniki

Deficyt budżetowy i dług publiczny (w tym – dług Skarbu Państwa) występują w wielu krajach. Zagadnienia związane z kreowaniem deficytu oraz sposobami jego finansowania budzą często duże kontrowersje. Spory toczące się w obszarze poglądów na deficyt budżetowy i dług Skarbu Państwa dotyczą nie tylko ich dopuszczalnej czy optymalnej wysokości, ale obejmują także samą ideę deficytu i długu oraz oceny ich występowania. Przedstawiciele poszczególnych szkół ekonomicznych głoszą różne poglądy dotyczące powyższej problematyki. Część z nich nie zgadza się z możliwością występowania niezrównoważonego budżetu. Inni kojarzą pojawienie się deficytu wyłącznie z pewnymi ściśle określonymi warunkami, traktując to zjawisko jako zło konieczne. Jeszcze inni traktują deficyt finansowany nazywany długiem publicznym jako narzędzie pobudzenia wzrostu gospodarczego. Wszystkie poglądy mające charakter naukowy są odpowiednio umotywowane. Tak różne koncepcje wynikają głównie z przyjmowania odmiennych założeń dotyczących funkcjonowania całej gospodarki. Wyraźnie więc widać, że zjawisko deficytu i długu publicznego jest bardzo kontrowersyjne.

Obecnie, zarówno w rozwijających się, jak i już rozwiniętych państwach, deficyt budżetowy, dług publiczny oraz dług Skarbu Państwa są immanentnymi cechami sektora finansów publicznych. Obciążenia związane ze spłatą zaciągniętego długu – szczególnie koszty jego obsługi – mają znaczące skutki zarówno dla samego budżetu, jak i całej gospodarki. W literaturze przedmiotu występuje wiele teorii dotyczących wpływu deficytu i długu Skarbu Państwa na budżet, a także na podstawowe zmienne makroekonomiczne. Dotyczą one wzajemnych powiązań deficytu, długu, produktu krajowego brutto, kursów walutowych, deficytów w rachunkach bieżących, rynkowych stóp procentowych i innych, ważnych wielkości. Powiązania te mogą mieć jednak charakter wielokierunkowy, a siła ich wzajemnego oddziaływania nie jest jednoznacznie określona. Istnieją także teorie głoszące neutralność długu publicznego wobec gospodarki.

Celem niniejszej książki jest usystematyzowanie pojęć związanych z deficytem budżetowym i długiem Skarbu Państwa (jako częścią długu publicznego), przedstawienie najważniejszych teorii ukazujących mechanizm powstawania deficytu budżetowego i kreowania zadłużenia publicznego na szczeblu centralnym, a także wyodrębnienie czynników mających istotny wpływ na rozmiary deficytu budżetu państwa i formy zadłużenia Skarbu Państwa. W książce omówiono również instrumenty finansowania deficytu decydujące o rozmiarze i strukturze długu Skarbu Państwa. Rozważania teoretyczne zilustrowane zostały danymi empirycznymi ukazującymi problematykę deficytu budżetu państwa oraz zadłużenia Skarbu Państwa w Polsce.

Książka składa się z dwóch części. W pierwszej z nich, mającej charakter teoretyczny, zaprezentowano problematykę równowagi budżetowej oraz przedstawiono mechanizm powstawania deficytu budżetowego. Wskazano także na metodologiczne problemy ustalania rozmiarów deficytu budżetowego i długu publicznego szczebla centralnego. Ponadto dokonano analizy źródeł finansowania deficytu budżetowego, proponowanych w teorii finansów.

Część druga książki ma charakter empiryczny. Przedstawia zagadnienia związane z ustalaniem wartości deficytu budżetowego oraz źródeł jego finansowania w Polsce. Wskazano w niej na problematykę deficytu budżetowego i długu Skarbu Państwa w świetle polskich uregulowań prawnych oraz determinanty rozmiarów deficytu budżetowego. Zaprezentowano także metody wykorzystywane do finansowania polskiego deficytu budżetowego ze szczególnym uwzględnieniem długu Skarbu Państwa, jego rozmiarów i struktury.