Finanse – poradniki

Budżet państwa jest sercem systemu demokratycznego państwa. Do budżetu państwa obywatele przekazują część swojego wynagrodzenia w postaci danin publicznych. Z budżetu wypłacane są wynagrodzenia dla najważniejszych kreatorów życia publicznego w Polsce. Reprezentują oni organy władzy ustawodawczej, wykonawczej, kontroli państwowej, sądy, trybunały oraz kluczowe urzędy administracji rządowej. Należy tu wymienić następujące instytucje: Sejm, Senat, prezydent RP, premier, minister finansów, ministrowie, wiceministrowie, wojewodowie, prezes NIK, przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego, prezes Sądu Najwyższego, prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego, prezes Trybunału Konstytucyjnego oraz inne. Organom władzy publicznej i podległym im instytucjom przynależne są odpowiednie zadania publiczne. Katalog zadań publicznych jest rozbudowany i dotyczy kluczowych obszarów polityki społeczno-gospodarczej oraz polityki fiskalnej naszego kraju. Wymienione powyżej czynniki stanowią przesłanki do stwierdzenia, że problematyka budżetu państwa jest niezwykle złożona, wielowątkowa i bardzo ważna w teorii finansów publicznych oraz w praktyce działalności publicznej państwa. Myślą przewodnią pracy jest teza mówiąca, że rola budżetu państwa jest nadrzędna w nauce „finanse publiczne” oraz w zarządzaniu państwem. Za główny przedmiot badań nauki „sensu stricte” finansów publicznych uznano problematykę gospodarki finansowej budżetu oraz gospodarki finansowej jednostek okołobudżetowych. Nie zaliczono do tak zdefiniowanej nauki „finanse publiczne” badań z zakresu polityki fiskalnej i polityki społeczno-gospodarczej. W nauce „finanse publiczne” wyróżniono płaszczyzny badań mieszczące się w nurcie kategorii finansów publicznych, w nurcie procesów finansów publicznych oraz w nurcie zasad finansów publicznych. Budżet, z racji wielu przesłanek, usytuowano w nauce „finanse publiczne” w roli tzw. metakategorii finansów publicznych. Proces planowania budżetowego oraz wydatkowania środków publicznych uznano za te obszary badań naukowych, które niosą ze sobą ogromne wyzwania badawcze i potencjalne efekty aplikacyjne.

Dynamiczny rozwój nauki „finanse publiczne” oraz najlepszych praktyk finansów publicznych wskazują na wzrost znaczenia badań interdyscyplinarnych. Badań, których wątki badawcze sytuują się na pograniczu „sensu stricte” finansów publicznych, polityki fiskalnej, polityki społeczno-gospodarczej, zarządzania oraz rachunkowości zarządczej. Interdyscyplinarny nurt badań nauki „finanse publiczne” i nauki „zarządzanie” wzmacnia rangę nowoczesnych zasad budżetowych, do jakich należy zaliczyć zasadę sprawności (gospodarność), ściśle powiązaną z tradycyjnymi zasadami przejrzystości i jawności budżetu. Uwagę skoncentrowano na zadaniach publicznych, których wydatki objęte są budżetem państwa, z uwzględnieniem szerszego kontekstu zadań publicznych, jaki stanowi sektor finansów publicznych. W pracy przyjęto następujące podejście metodyczne, tworzące równocześnie etapy opracowywania monografii:

1. Opis i dyskusja nad przedmiotem nauki „finanse publiczne” i miejsca budżetu w tej subdyscyplinie naukowej.

2. Identyfikacja ram prawnych dla instytucji budżetu i zadań publicznych.

3. Typologia zadań publicznych.

4. Ocena uwarunkowań makroekonomicznych dla zadań publicznych w okresie ostatnich 20 lat.

5. Etapowanie rozwoju budżetu oraz sektora finansów publicznych wg kryterium przedsięwzięcia, jakim jest reforma finansów publicznych.

6. Ocena głównych tendencji w finansowaniu zadań budżetu państwa wg działów klasyfikacji budżetowej oraz wg zagregowanej typologii wydatków publicznych.

7. Identyfikacja kluczowych aspektów nowoczesnych metod wieloletniego planowania budżetowego zorientowanego na wyniki, jako wyzwań stojących przed budżetem państwa i planem finansowym jednostek sektora finansów publicznych. Ekonomiczno-budżetowo-prawne podejście do rozważań naukowych oraz prac analitycznych umożliwiło utrzymanie ważnych wątków monografii w ich ścisłym związku z realiami funkcjonowania instytucji budżetu państwa i całego sektora finansów publicznych. W pracy uwzględniono ważny dla rozwoju budżetu kontekst makroekonomiczny. Za istotny wskaźnik rozwoju gospodarki polskiej w ujęciu makroekonomicznym uznano, wskazywany od lat w publikacjach autorki, wskaźnik monetyzacji PKB. Niski poziom monetyzacji PKB, w tym niski udział kredytów dla sektora przedsiębiorstw, stanowił przesłankę dla określenia polskiej gospodarki jako tzw. społecznej gospodarki dojrzewającego rynku. Ocena trendów w strukturze finansowania zadań publicznych jest spójna z powyższą tezą. W opinii autorki fascynujące możliwości rozwoju badań naukowych w obszarze finansów publicznych oraz w realnym reformowaniu sektora finansów publicznych tkwią w dziedzinie wieloletniego planowania budżetowego oraz w nowoczesnych metodach wieloletniego i operacyjnego zarządzania instytucjami publicznymi.