Finanse – poradniki

Od początku lat 90. XX wieku w Polsce zachodzą niezwykle ważne zmiany rzeczywistości gospodarczej wynikające ze zmian ustrojowych. Gospodarka centralnie planowana został zastąpiona przez gospodarkę rynkową. Nastąpił dynamiczny rozwój przedsiębiorczości. Celem prowadzenia działalności gospodarczej jest realizacja ludzkich marzeń o dobrobycie i wygodnym życiu. Pęd do dobrobytu jest motorem rozwoju przedsiębiorczości. Podstawowe zadanie przedsiębiorstwa to w krótkim okresie maksymalizacja jego zysku, a w długim okresie maksymalizacja wartości przedsiębiorstwa. Wynikiem tego ma być maksymalizacja wzrostu majątku właścicieli, czyli przedsiębiorców, którzy gotowi są ponosić ryzyko, po to by mieć szansę na osiągnięcie osobistego bogactwa.

Każde przedsiębiorstwo, aby działać potrzebuje majątku. Część majątku przedsiębiorstwa stanowią dobra trwałe, które są wykorzystywane w celach zarobkowych przez długi czas – kilka, kilkanaście lub nawet kilkadziesiąt lat. Część druga majątku, to dobra, które są wykorzystywane przez przedsiębiorstwo do działalności bieżącej, czyli jego majątek obrotowy. Poszczególne elementy majątku obrotowego pozostają do dyspozycji przedsiębiorstwa przez stosunkowo krótki czas, ulegają przeobrażeniom, a w końcu opuszczają przedsiębiorstwo, a ich miejsce zajmują nowe składniki majątku. Tak dzieje się z materiałami wykorzystywanymi do produkcji, towarami, należnościami lub środkami pieniężnymi, jakimi przedsiębiorstwo dysponuje.

Posiadanie majątku jest uwarunkowane wielkością kapitałów, jakimi dysponuje przedsiębiorstwo, a ich wysokość zależy od tego, ile w dane przedsiębiorstwo zainwestował jego właściciel, czyli przedsiębiorca. Przedsiębiorca zainwestował swój kapitał po to, aby go pomnażać. Spodziewa się, że przedsiębiorstwo będzie wypracowywało zyski, które będą do niego trafiały lub też będą pozostawały w przedsiębiorstwie po to, by zwiększać jego wartość. Przedsiębiorca albo odzyskuje swój kapitał w postaci dywidendy, albo czeka przez dłuższy czas na jego zwrot, który następuje po sprzedaży z zyskiem przedsiębiorstwa. Cena sprzedaży przedsiębiorstwa ma pozwolić na zwrot zainwestowanego kapitału przedsiębiorcy wraz z premią za jego wykorzystywanie przez konkretny czas.

Wypracowywanie zysku wpływa na wzrost wartości przedsiębiorstwa, czyli realizację podstawowego celu. Jednak upadają też zyskowne przedsiębiorstwa, dlatego trwanie jest drugim celem przedsiębiorstwa. Przedsiębiorstwo, aby móc wypracowywać zyski, musi być bezpieczne, jego istnienie nie może być zagrożone. Przedsiębiorstwo, które przestaje funkcjonować nie jest wiele warte. Przedsiębiorca w obliczu zagrożenia dalszego funkcjonowania przedsiębiorstwa nie będzie w stanie odzyskać zainwestowanych w niego kapitałów. Wartość przedsiębiorstwa to nie jest suma jego majątku, ale cena, jaką rynek jest gotowy za to przedsiębiorstwo zapłacić. Dopóki przedsiębiorstwo działa, to jest czymś więcej niż fizycznym majątkiem, którego odzwierciedleniem są aktywa w jego bilansie. Niedziałające przedsiębiorstwo jest jak samochód na złomowisku. Jest warte tyle, za ile uda się sprzedać poszczególne składniki jego majątku, bo nie ma w nim już ducha przedsiębiorczości. Przedsiębiorstwa upadają zwykle nie dlatego, że nie wypracowują zysku, ale dlatego, że tracą płynność.

Zarządzanie przedsiębiorstwem jest sztuką kompromisu – ma pogodzić ze sobą dwa przeciwstawne cele, czyli maksymalizację zysku i maksymalizację bezpieczeństwa. W okresie dobrej koniunktury gospodarczej, kiedy czynniki zewnętrzne sprzyjają bezpieczeństwu prowadzenia działalności, przedsiębiorstwo może pozwolić sobie na bardziej ryzykowną politykę. W okresie zawirowań, takich jak cyklicznie pojawiające się kryzysy gospodarcze, przedsiębiorstwo musi walczyć o płynność i przetrwanie. Schemat 1. przedstawia zadanie zapewnienia w przedsiębiorstwie długoterminowej płynności. Sukcesy przedsiębiorstwa w zakresie zapewnienia przedsiębiorstwu płynności finansowej w dużej mierze zależą od profesjonalizmu odpowiedzialnych za tę dziedzinę osób zatrudnionych w przedsiębiorstwie. Wiedza jest niezbędnym warunkiem utrzymania płynności finansowej w przedsiębiorstwie. Dlatego w odpowiedzi na potrzeby przedsiębiorstw, związane z kształceniem pracowników w zakresie zarządzania płynnością, w Katedrze Finansów w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie w roku 2006 uruchomiono studia podyplomowe „Zarządzanie płynnością finansową przedsiębiorstwa”. Od tego czasu co roku rusza nowa edycja studiów. Ta książka jest efektem pracy osób wykładających na tych studiach – profesjonalistów będących przedstawicielami świata nauki i biznesu. Wykładowcy tych studiów dzielą się w tej książce swoją wiedzą i doświadczeniami. Zagadnienia przedstawione w książce pokrywają się z tematyką studiów podyplomowych „Zarządzanie płynnością finansową przedsiębiorstwa” i stanowią syntetyczny skrót wiedzy przekazywanej przez wykładowców uczestnikom studiów. Opanowanie zagadnień opisanych w tej książce pomoże czytelnikom w stosowaniu zasad sterowania ryzykiem i w osiągnięciu celu, jakim jest zapewnienie bezpieczeństwa prowadzonej działalności poprzez zachowywanie przez przedsiębiorstwa płynności finansowej.

Książka składa się z dziesięciu rozdziałów. Rozdział pierwszy dotyczy finansów przedsiębiorstwa w kontekście zarządzania płynnością. Składa się z czterech części. Część pierwsza została poświęcona istocie płynności finansowej. Traktuje o pojęciu płynności i sposobach analizowania poziomu płynności. Druga część pierwszego rozdziału dotyczy przepływów pieniężnych jako mechanizmu kreowania wartości przedsiębiorstwa. Część trzecia i czwarta dotyczą tego samego zagadnienia – roli skarbnika korporacyjnego w przedsiębiorstwie. Na zagadnienie to czytelnik może spojrzeć przez pryzmat doświadczeń dwóch wybitnych specjalistów, praktyków gospodarczych, reprezentujących Stowarzyszenie Polskich Skarbników Korporacyjnych.

Rozdział drugi dotyczy instrumentów ograniczania ryzyka. Omówiona została w nim istota ryzyka i rodzaje ryzyka towarzyszące działalności biznesowej, jak również sposoby zarządzania ryzykiem ze szczególnym uwzględnieniem ubezpieczeń gospodarczych.

Rozdział trzeci poświęcony został zarządzaniu kapitałem obrotowym netto w przedsiębiorstwie. Składa się z trzech części. Część pierwsza dotyczy istoty kapitału obrotowego netto i jego znaczenia dla przedsiębiorstwa. Część druga dotyczy zarządzania kredytem kupieckim w przedsiębiorstwie, a część trzecia zarządzania zobowiązaniami w przedsiębiorstwie.

Rozdział czwarty dotyczy pozyskiwania finansowania przez przedsiębiorstwo. Część pierwsza traktuje o współpracy przedsiębiorstwa z bankiem. Część druga dotyczy usługi bankowej skierowanej do grup kapitałowych – cash poolingu.

Część trzecia tego rozdziału dotyczy obrotu wierzytelnościami – cesji wierzytelności, faktoringu i forfaitingu. Część czwarta poświęcona została sekurytyzacji aktywów. Część piąta dotyczy funduszy podwyższonego ryzyka i pozyskiwania finansowania z giełdy.

Rozdział piąty został poświęcony prawnym zabezpieczeniom należności. W sposób kompleksowy przedstawione zostały tu najważniejsze sposoby zabezpieczania należności stosowane w praktyce, a rozdział szósty poświęcony został ubezpieczeniom należności.

Rozdział siódmy dotyczy wykorzystania informacji w zarządzaniu płynnością. Część pierwsza tego rozdziału napisana jest przez pracownika Biura Informacji Kredytowej oraz pracownika Krajowego Rejestru Długów. Część druga opisuje z perspektywy skarbnika wykorzystanie informacji w praktyce korporacyjnej.

Rozdział ósmy dotyczy skutków wyboru formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej w postaci zakresu odpowiedzialności spoczywającej na przedsiębiorcach i osobach zarządzających. Wprowadza on czytelników w zagadnienia prawne związane z zarządzaniem płynnością finansową.

Rozdział dziewiąty dotyczy zagadnień rachunkowości związanych z płynnością finansową przedsiębiorstwa.

Rozdział dziesiąty poświęcony został windykacji należności i składa się z trzech części. Część pierwsza dotyczy rynku windykacji należności. Jest to tło dla zagadnień opisywanych w części drugiej i trzeciej. Część druga dotyczy psychologicznych aspektów windykacji, a część trzecia tego rozdziału poświęcona została organizacji procesu windykacji w przedsiębiorstwie.

Książka skierowana jest do przedsiębiorców, którym zależy na profesjonalnym zarządzaniu płynnością finansową, pracowników odpowiedzialnych za zarządzanie płynnością finansową w przedsiębiorstwach i instytucjach, dyrektorów finansowych, skarbników finansowych, pracowników działów finansowych, jak również studentów kierunków ekonomicznych. Stanowi kompendium wiedzy na temat zarządzania płynnością finansową i może służyć jako przewodnik dla praktyków i teoretyków.